Die klei doet iets met mij
Artikel © Roel Sels
Kan kunst de wereld redden? Toen Antwerpen in 1993 de culturele hoofdstad van Europa werd, was dat de themavraag. 30 jaar later hebben we helaas nog geen signalen gekregen die doen vermoeden dat kunst daartoe in staat zou zijn. Die lat lag te hoog. Maar wat blijkt? Op kleinere schaal lukt het. Goed opgezette sociaal-artistieke projecten kunnen wel degelijk mensen met verschillende achtergronden dichter bij mekaar brengen. Het Avansa Kempen-project ‘Kwetsbaar in Klei’ in Mol bewijst het ontegensprekelijk.
“Armoede is een van de thema’s waarrond wij werken,” zegt Tine De Laet van Avansa Kempen. “Ik geloof heel erg in de zin van sociaal-artistieke projecten. Ik wilde die twee combineren: een sociaal-artistiek project organiseren dat muren sloopt en bruggen bouwt, dat mensen in armoede zelfvertrouwen geeft en verbindt met mensen zonder een armoede achtergrond. Toen dat idee eenmaal in mijn hoofd zat, kon ik het niet meer loslaten. Ik belde Petra Beyens, van Ons Huis in Mol. Zij was meteen even enthousiast als ik.”
“Armoede is een van de thema’s waarrond wij werken,” zegt Tine De Laet van Avansa Kempen. “Ik geloof heel erg in de zin van sociaal-artistieke projecten. Ik wilde die twee combineren: een sociaal-artistiek project organiseren dat muren sloopt en bruggen bouwt, dat mensen in armoede zelfvertrouwen geeft en verbindt met mensen zonder een armoede achtergrond. Toen dat idee eenmaal in mijn hoofd zat, kon ik het niet meer loslaten. Ik belde Petra Beyens, van Ons Huis in Mol. Zij was meteen even enthousiast als ik.”
Mensen in armoede vergeten soms wie ze zijn
Petra: “Ons Huis is een plek waar mensen in armoede het woord nemen. Net als Tine geloof ik heel erg in de kracht van sociaal-artistieke projecten. Ons Huis is een tweede thuis voor mensen die het, om welke reden dan ook, financieel moeilijk hebben. Wij bieden lessen, workshops en cursussen die hen sterker maken. Ik coördineer de werking samen met een ploeg van 17 vrijwilligers. Het idee van Tine paste perfect in onze werking.”
“Financiële kopzorgen hebben, is op zich al erg. Het zorgt voor veel bijkomende problemen,” zegt Petra. “Vaak leidt het tot gezondheidsproblemen, fysiek en mentaal. Mensen in armoede vergeten soms wie ze zijn. Door onophoudelijk bezig te zijn met het oplossen van een financieel probleem, raken ze soms zichzelf kwijt. Het probleem neemt helemaal bezit van de persoon. Dat willen we absoluut vermijden. Een sociaal-artistiek project is daarom een bijzonder goed hulpmiddel. Iedereen heeft immers wel minstens één talent. Iedereen is wel érgens goed in, en een goed georganiseerde activiteit kan zo’n talent naar boven halen. Intensief met kunst bezig zijn, doet de deelnemers hun problemen vergeten. Die verdwijnen even naar de achtergrond, en er komt amusement en verbinding voor in de plaats. Elke week zagen we dat de deelnemers boven hun problemen uitstegen.”
Avansa Kempen trok naar Ons Huis om de werking, de mensen en hun voorkeuren te leren kennen. “Je kan op veel manieren artistiek bezig zijn,” zegt Tine. “De mogelijkheid om te dansen, of om in een koor te zingen, bestond ook. Uit heel wat mogelijkheden die we aanboden, werd het werken met klei gekozen.”
Petra: “Klei is heel dankbaar om mee te werken. Het is heel fysiek, en kneedbaar. Je kunt er energie in kwijt. En je ziet ook meteen resultaat.”
“Financiële kopzorgen hebben, is op zich al erg. Het zorgt voor veel bijkomende problemen,” zegt Petra. “Vaak leidt het tot gezondheidsproblemen, fysiek en mentaal. Mensen in armoede vergeten soms wie ze zijn. Door onophoudelijk bezig te zijn met het oplossen van een financieel probleem, raken ze soms zichzelf kwijt. Het probleem neemt helemaal bezit van de persoon. Dat willen we absoluut vermijden. Een sociaal-artistiek project is daarom een bijzonder goed hulpmiddel. Iedereen heeft immers wel minstens één talent. Iedereen is wel érgens goed in, en een goed georganiseerde activiteit kan zo’n talent naar boven halen. Intensief met kunst bezig zijn, doet de deelnemers hun problemen vergeten. Die verdwijnen even naar de achtergrond, en er komt amusement en verbinding voor in de plaats. Elke week zagen we dat de deelnemers boven hun problemen uitstegen.”
Avansa Kempen trok naar Ons Huis om de werking, de mensen en hun voorkeuren te leren kennen. “Je kan op veel manieren artistiek bezig zijn,” zegt Tine. “De mogelijkheid om te dansen, of om in een koor te zingen, bestond ook. Uit heel wat mogelijkheden die we aanboden, werd het werken met klei gekozen.”
Petra: “Klei is heel dankbaar om mee te werken. Het is heel fysiek, en kneedbaar. Je kunt er energie in kwijt. En je ziet ook meteen resultaat.”
Op zoek naar deelnemers
Bij het samenstellen van de groep deelnemers voor het project ging Avansa nauwgezet te werk. Zo werd kunstenares Stien Bogaerts aangetrokken om het project op artistiek vlak te begeleiden. Tine en collega Pieter zochten naar deelnemers bij Molse verenigingen om aan te sluiten bij de groep van Ons Huis.
Die tweede groep deelnemers vond Avansa bij de lokale afdeling van RAAK en bij ‘Wij, Vrouwen’, een multiculturele afdeling van Ferm. “Eén ding was belangrijk bij het zoeken naar deelnemers. Er moest één gemeenschappelijke goesting zijn. En die hebben we gevonden in het boetseren,” verduidelijkt Tine de keuze.
“Een bijkomend voordeel van het aantrekken van verenigingen is dat die verenigingen zélf dikwijls ook zoekende zijn hoe ze mensen in armoede beter kunnen betrekken bij hun werking.” Tine vult aan: “We merkten bij deelnemers veel interesse in elkaars werking. Wie weet zorgt het project in de toekomst nog voor toeleiding in de ene of de andere richting.”
Die tweede groep deelnemers vond Avansa bij de lokale afdeling van RAAK en bij ‘Wij, Vrouwen’, een multiculturele afdeling van Ferm. “Eén ding was belangrijk bij het zoeken naar deelnemers. Er moest één gemeenschappelijke goesting zijn. En die hebben we gevonden in het boetseren,” verduidelijkt Tine de keuze.
“Een bijkomend voordeel van het aantrekken van verenigingen is dat die verenigingen zélf dikwijls ook zoekende zijn hoe ze mensen in armoede beter kunnen betrekken bij hun werking.” Tine vult aan: “We merkten bij deelnemers veel interesse in elkaars werking. Wie weet zorgt het project in de toekomst nog voor toeleiding in de ene of de andere richting.”
De klei en de groep deed iets met mij
Het artistieke eindproduct was minder belangrijk dan de weg er naartoe. Tine en Pieter van Avansa begeleidden de gesprekken in de groep en al gauw werd duidelijk: rond de tafel vielen alle verschillen en ongelijkheden weg tussen de deelnemers. En dat deed duidelijk deugd.
Tijd om twee vrouwen aan het woord te laten die deelnamen aan het project. “Ik sloeg geen dinsdagnamiddag over,” zegt Gosia, een Poolse vrouw die om gezondheidsredenen niet kan werken. “Ik telde de dagen af naar dinsdag. Wat zou ik thuis ook in mijn eentje zitten doen? Het boetseren lag mij, al had ik er vooraf wel twijfels bij. Ik heb nooit kunst gemaakt of ben nooit artistiek actief geweest. Maar ik wilde het een kans geven. Dat zit in mijn aard: ik ben niet bang om dingen uit te proberen. Na de eerste bijeenkomst wist ik meteen: dit wil ik blijven doen. Daar zijn verschillende redenen voor. Ten eerste voelde ik mij helemaal thuis in de groep. Petra zei daarnet dat Ons Huis voor veel mensen een tweede thuis is. Voor mij is het misschien wel mijn eerste thuis. De groep deelnemers was tof en de begeleiding van Stien, Tine en Pieter was perfect. En bovendien voel ik, hoe raar het misschien ook klinkt, dat die klei iets met mij deed. Ik ben van nature een zenuwachtig persoon. De klei maakte mij rustig. Ik had na de boetseersessies ook meer zelfvertrouwen. Want het ging over meer dan alleen het boetseren. Tussenin babbelden we veel met mekaar. Ik durf me nu meer openstellen naar anderen, terwijl ik vroeger meer gesloten en in mezelf gekeerd was.”
Deelnemer Leen: “Ik voelde meteen dat dit iets was waaraan ik wou meewerken. Ik kan trouwens beamen wat Gosia zegt. Tijdens het kleien, voelde ik de stress helemaal wegebben. Je bent bezig met de klei en de mensen. Je hoofd is even helemaal leeg. Als ik terug naar huis ging, voelde ik me weer mezelf. Ik vond dit een zeer interessante ervaring, omdat ik van dichtbij ondervond wat deelnemers met financiële zorgen meemaken. Mijn eigen zorgen kon ik ook even opzij zetten. Ik weet nu wat zo’n project met je doet, niet alleen van horen zeggen, maar ook uit eigen ervaring.”
Tijd om twee vrouwen aan het woord te laten die deelnamen aan het project. “Ik sloeg geen dinsdagnamiddag over,” zegt Gosia, een Poolse vrouw die om gezondheidsredenen niet kan werken. “Ik telde de dagen af naar dinsdag. Wat zou ik thuis ook in mijn eentje zitten doen? Het boetseren lag mij, al had ik er vooraf wel twijfels bij. Ik heb nooit kunst gemaakt of ben nooit artistiek actief geweest. Maar ik wilde het een kans geven. Dat zit in mijn aard: ik ben niet bang om dingen uit te proberen. Na de eerste bijeenkomst wist ik meteen: dit wil ik blijven doen. Daar zijn verschillende redenen voor. Ten eerste voelde ik mij helemaal thuis in de groep. Petra zei daarnet dat Ons Huis voor veel mensen een tweede thuis is. Voor mij is het misschien wel mijn eerste thuis. De groep deelnemers was tof en de begeleiding van Stien, Tine en Pieter was perfect. En bovendien voel ik, hoe raar het misschien ook klinkt, dat die klei iets met mij deed. Ik ben van nature een zenuwachtig persoon. De klei maakte mij rustig. Ik had na de boetseersessies ook meer zelfvertrouwen. Want het ging over meer dan alleen het boetseren. Tussenin babbelden we veel met mekaar. Ik durf me nu meer openstellen naar anderen, terwijl ik vroeger meer gesloten en in mezelf gekeerd was.”
Deelnemer Leen: “Ik voelde meteen dat dit iets was waaraan ik wou meewerken. Ik kan trouwens beamen wat Gosia zegt. Tijdens het kleien, voelde ik de stress helemaal wegebben. Je bent bezig met de klei en de mensen. Je hoofd is even helemaal leeg. Als ik terug naar huis ging, voelde ik me weer mezelf. Ik vond dit een zeer interessante ervaring, omdat ik van dichtbij ondervond wat deelnemers met financiële zorgen meemaken. Mijn eigen zorgen kon ik ook even opzij zetten. Ik weet nu wat zo’n project met je doet, niet alleen van horen zeggen, maar ook uit eigen ervaring.”
Diepere betekenis
“We staken er ook wat van op,” zegt Gosia. “Het boetseren is op zich was al waardevol, maar er zat ook altijd nog een diepere betekenis achter. Zo hebben we beeldjes gemaakt die we aan mekaar moesten doorgeven en die door anderen werden afgewerkt. Het eindresultaat stond dan ver af van wat je oorspronkelijk in gedachten had. Daar leerde je dan vrede mee nemen en zelfs de schoonheid van inzien. Zo is het in het echte leven ook. Er komen dingen op je pad die je niet kunt voorzien. Daar moet je mee om leren gaan. Die lessen kregen we er gratis bij.”
Voor Petra is het project meer dan geslaagd. “Ik merkte elke week hoe gedreven iedereen aan het project werkte en hoe twee groepen mensen, die mekaar anders niet zouden kennen, samensmolten tot één hechte groep. Zo komen we met Ons Huis naar buiten en halen we mensen uit hun isolement. Mijn dank aan Avansa Kempen is groot. Alleen zou ik een project als dit nooit kunnen trekken en het is te veelomvattend om volledig op vrijwilligers te kunnen draaien. Dan zouden we de expertise van Avansa én van artistiek begeleider Stien moeten missen. Zonder Avansa Kempen was dit project simpelweg onmogelijk geweest.”
Voor Petra is het project meer dan geslaagd. “Ik merkte elke week hoe gedreven iedereen aan het project werkte en hoe twee groepen mensen, die mekaar anders niet zouden kennen, samensmolten tot één hechte groep. Zo komen we met Ons Huis naar buiten en halen we mensen uit hun isolement. Mijn dank aan Avansa Kempen is groot. Alleen zou ik een project als dit nooit kunnen trekken en het is te veelomvattend om volledig op vrijwilligers te kunnen draaien. Dan zouden we de expertise van Avansa én van artistiek begeleider Stien moeten missen. Zonder Avansa Kempen was dit project simpelweg onmogelijk geweest.”